U četvrtak, 7. studenog u 19:30, festival otvara predstava Kućica za pse redatelja Romana Nikolića i dramaturginje Dorotee Šušak. Tekst predstave je nastao u suradnji s Mariom Mažićem i izvođačima, a prati priču o dvije obitelji iz različitih sredina, u kojima se ratne traume prenose s generacije na generaciju.

Sljedeći dan, 8. studenog u 19:30, održava se izvedba predstave Zečja kuća u režiji Juana Mirande. Predstava je inspirirana istoimenim romanom Laure Alcobe, a prikazuje ” sjećanja na odrastanje u Argentini tijekom vojne diktature”, piše u najavi.

Zadnji dan festivala, 9. studenoga, u 18, 19 i 20 sati, održavaju se izvedbe Njih više nema srpskog redatelja Andreja Nosova. U imerzivnom performansu, redatelj koristi dokumentaristički materijal i intimne zvučne pejzaže da bi istražio teme gubitka i sjećanja na “one koji su prisilno nestali tijekom ratova u bivšoj Jugoslaviji”. S posebnim fokusom na genocid u Srebrenici, performans stvara prostor za refleksiju o kolektivnom sjećanju i odgovornosti prema prošlosti.

Ulaznice za sve izvedbe dostupne su isključivo na online platformi ulaznice.hr i njihovim prodajnim mjestima.

Više informacija o predstavama pronađite ovdje.

Performans 48 sati budnosti, koji poziva na osvještavanje javnosti o problemima izbjeglica u današnjoj Europi, bit će održan od 6. do 8. listopada na 56. Internacionalnom teatarskom i filmskom festivalu MESS u Sarajevu. Performans podrazumijeva neprekidno javno čitanje stotinu tekstova, priča, ispovijesti o izbjeglištvu, nesreći i životnim uvjetima onih koji su morali napustiti svoje obitelji, domove i gradove. Publika je pozvana na aktivno slušanje, ali i na direktno sudjelovanje, uzimanjem mikirofona i preuzimanjem odgovornosti da se čitanje nastavi.

“Pred svijetom je poziv na humanost, poziv na solidarnost, poziv na ne-ćutanje, poziv na djelovanje”, ističu se u najavi performansa, dok inicijatori akcije u svom manifestu ističu: “Vreme koje iz nas pokušava da izvuče najgore mora biti poslednji i najjači motiv da ostanemo verni onom što u nama vredi. Strah koji osećamo pred užasom koji jednu po jednu briše vrednosti koje smo uzimali olako, mora biti glavni razlog zbog kojeg nećemo da se plašimo. Ljudi koji u nama pokušavaju da probude mržnju moraju da nam budu razlog zbog kojeg ćemo sačuvati empatiju prema onima koji su u nevolji i razumevanje za one koji su drugačiji. Iskušenje da se zatvorimo iza žica, metalnih ograda i zidova neka bude poslednji i najuverljiviji dokaz potrebe za svetom bez granica. Svaka u moru besmislenih smrti podsetnik je da je svaki život važan i da ima ime”.

U okviru pratećeg programa bit će prikazana i izložba fotografija Marka Drobnjakovića koji je proteklih mjeseci intenzivno bilježio crno-bijelu svakodnevicu izbjeglica sa Bliskog Istoka na njihovom putu ka Starom kontinentu. Dvadeset i pet radova koji precizno dočaravaju život u izbjeglištvu, potcrtavajući razliku između života uljuljkanog u mir svakodnevice i života prožetog strahom i neizvjesnošću na putu ka boljem sutra, dio su video rada Violončelo Srđana Ćešića. Video rad Solidarnost Andreja Nosova, također najavljen u sklopu popratnog programa, nastao je iz 48 sati materijala koji opisuje odustajanja, gužve i događaje na izbjegličkoj ruti u tih 48 sati.

Performans će u okviru programa MESS OFF biti izveden četvrti put – nakon Beograda, Berlina i Pariza, gdje je izveden u okviru multidisciplinarnog projekta WakEUp. Autori koncepta su Andrej Nosov i Srđan Ćešić, a izvođači i koautori Janko Dimitrijević, Nevena Negojević i Jelena Graovac. Događaj u Sarajevu organiziraju fond Heartefakt iz Beograda i festival MESS. 

Cjelokupni performans u Sarajevu bit će moguće pratiti uživo putem istaknute poveznice.

Izopačeni, tekst Martin Šerman, režija Andrej Nosov, koprodukcija Hartefakt fond i Bitef teatar, premijera: 30.10.2012.

Svi znamo da u Srbiji već drugu godinu zaredom nije održana “Parada ponosa”, ili “gej parada” kako je nazivaju u mainstream srpskim medijima. Takođe je opšte poznato da ne samo desničarske i profašističke organizacije, već i većina javnost u Srbiji posmatra homoseksualce kao nekakve bizarne mutante ljudske vrste, koji se, mora biti, ne hrane kao heteroseksualci, već procesom fotosinteze, šta li. Na stranu političke implikacije “Parade ponosa” i ostali oblici gej aktivizma u našoj zemlji kojim se ovde neću baviti, veoma je značajno u Beogradu danas dobiti izvedbu inače kontraverznog teksta Martina Šermana Izopačeni (“Bent”). Takođe, zanimljivo je da je autorski tim Izopačenih uglavnom sastavljen od mladih ljudi (godišta od 1977. do 1989.), kao što su reditelj Andrej Nosov (i dalje student pozorišne režije na Fakultetu dramskih umetnosti), dramaturzi Filip Vujošević i Vuk Bošković, kompozitor Draško Adžić i glumci Radovan Vujović, Alban Ukaj, Boris Ler, Strahinja Lacković. Time je i veća šteta što predstava nije jača i uspelija.

Kada je krajem sedamdesetih američki pisac jevrejskog porekla Martin Šerman napisao Izopačene, drama je na Zapadu smatrana kontraverznom. Osim razloga u našoj sredini očiglednih- eksplicitno prikazana ljubav između dva muškarca, golotinja i nasilje na sceni – on je i dalje kontraverzan zbog tvrdnje da se u koncentracionim logorima nacističke Nemačke sa homoseksualcima postupalo gore nego sa Jevrejima, tj. da su oni na lestvici logoraške hijerarhije neizbežno bili na dnu. Sam tekst, iako može delovati bombastično, napisan je vešto, mada na granici patetike, često je i prelazeći. Izopačeni govore o Maksu (Radovan Vujović), (samo)destruktivnom mladiću, uživaocu alkohola i kokaina. Radnja počinje 1934, kada u zloglasnoj Noći dugih noževa, Maks u stan u kome živi sa svojim dečkom, nežnim plesačem Rudijem (Boris Ler), dovodi pripadnika Jurišnih brigada (Strahinja Lacković), i ljubavnika jednog od vođa ovog elitnog odreda, s kojim se Hitler te noći surovo razračunao. Nakon dvogodišnjeg skrivanja, Maks i Rudi bivaju uhvaćeni. Rudija SS-ovci odmah ubijaju, pri čemu ga se Maks u duhu svetog Petra odriče i biva primoran da učestvuje u njegovom mučenju. Maks u vozu za logor Dahau upoznaje Horsta (Alban Ukaj) koji nosi traku sa ružičastim trouglom, nacističku oznaku za “pedere”, jer se otvoreno izjašnjava kao homoseksualac. U strahu od daljih mučenja u logoru, Maks “zarađuje” jevrejsku “žutu zvezdu” snošajem sa lešom upravo ubijene devojčice. Uprkos Horstovom preziru prema Maksu koji se izdaje za Jevrejina, njih dvojica se zaljubljuju jedan u drugog. Na kraju, otkrivši njihovu ljubav, nacisti ubijaju Horsta, a Maks stavlja na sebe njegov ružičasti trougao i izvršava samoubistvo.

Izopačeni Andreja Nosova počinju nekako usiljeno poetično, sa Strahinjom Lackovićem, koji, jedini osvetljen na sceni, izvodi nekakvu koreografiju patnje. No dobro, prizor je više neutralan i već viđen nego iritantan. Ubrzo se začuju zvuci disko-muzike i glumci, u šarolikim savremenim kostimima (Darinka Mihajlović), vrlo energično počinju da igraju, skaču, “vataju se” i tuku, dok kompozitor Draško Adžić, obučen “na žensko” peva na malom podijumu (koreografija Bojana Mišić). Nakon klišeizirane uvodne scene, na pozornici se oslobađa energija mlade glumačke postave, što, čini se, mnogo više odgovara konceptu reditelja, čiji Izopačeni očigledno “igraju” na emocije publike. 

Scena je ogoljena, sa minimalnom scenografijom (Mia David), čji je jedini važan element kvadratasti podijum koji se u drugom delu predstave, kada se radnja odigrava u logoru, “rastvara” u zatvoreni pravougaonik koji se ispunjava šljunkom. Glumci sami rasprostiru sitno kamenje po sceni, da bi tokom drugog dela predstave gotovo sat vremena hodali po njemu besmisleno premeštajući kamenje s jedne strane na drugu. Ovo sjajno rediteljsko rešenje slikovito predstavlja položaj svih marginalizovanih zajednica, ali i čoveka u represivnim sredinama uopšte, gde pojedinac, zatvoren u okvir koji društvo propisuje, mora da radi besmislene stvari.

Sama ova scena, uz kraj iz teksta, bila bi dovoljna da se prenese glavno osećanje i poruka Izopačenih: nisu “izopačeni” i bolesni oni koji žele da se slobodno vole, već oni koji usled svojih frustracija i želje za kontrolom svakog aspekta života svakog pojedinca ubijaju tu ljubav. Međutim, previše je neučinkovitih “poetskih” mesta, kao što je uvodna scena, ili slična “koreografija smrti” nakon smrti lika Strahinje Lackovića. Takođe, song u kome Radovan Vujović uz pratnju balkanske folk muzike peva: “pederi nisu stvoreni za ljubav, svet nas ne zamišlja tako”, deluje kao prenapadna poruka, pogotovo što dolazi pred kraj predstave, kvareći opšti utisak. Uopšte, slojevit Šermanov tekst pojednostavljen je; tako i Maks na sceni golim rukama ubija Rudija, čime se u velikoj meri gubi simpatija za ovaj lik. Rediteljska ruke je isuviše vidljiva, sa očiglednim mestima u stilu “ovo je poruka, pa ćemo naglasiti repliku”, “ovde treba saosećati s likom, pa neka drhti”, “oštećene lutke se prosipaju po sceni predstavljajući leševe, to je vizuelno zanimljivo”. Uopšte, u drugom delu, patetika nagoveštena tekstom sve više i više prevladava na sceni, te i završna scena gubi na značaju. 

Gluma, izuzev pojedinih blistavih trenutaka, ne oduševljava. Branko Cvejić, premda pomalo prenaglašeno, izuzetno je komičan i gorak u isto vreme kao Greta, cinični vlasnik gej-kluba, i Maksov ujak, pritajeni homoseksulac. Boris Ler često preglumljuje kao osećajni i naivni Rudi, pritom ne uspevajući da probudi saosećanje prema svom liku. Nasuprot njemu, Alban Ukaj, kao Maksova logoraška ljubav, ostvario je najupečatljiviju ulogu predstave. Igrajući najsimpatičnijeg lika, principijelnog Horsta koji strada zbog svojih uverenja, Ukaj je i sam vrlo ekspresivan, a opet odmeren, pogotovo u maestralnoj sceni u kojoj Maks i on vode ljubav rečima, ne dodirujući se. Kao glavni junak Maks, Radovan Vujović igrao je snažno, pre svega telesno, pokušavajući da nam dočara najpre ravnodušnog i razmaženog individualistu, zatim čoveka koji sve, a na kraju i život, žrtvuje zarad svog voljenog i principa za koje se borio. Ipak, Vujović je imao previše oscilacija u igri, te na kraju nije uspeo da nas ubedi u preobražaj svog lika i ubedi nas da saosećamo sa njim. 

Uprkos svemu, daleko od toga da su Izopačeni loša predstava; naprotiv, ona odskače od proseka beogradskog repertoara, ali ne i dovoljno da bi ostala duže upamćena. Ova je predstava u Srbiji danas svakako neophodna, ali, nažalost, ne i dovoljno učinkovita. 

Tekst je nastao u sklopu projekta Criticize This! kojeg organiziraju Kulturtreger i Kurziv iz Hrvatske, SeeCult i Beton iz Srbije te Plima iz Crne Gore. Projekt se provodi u sklopu programa ‘Kultura 2007-2013’ Europske Komisije. Ova publikacija se financira uz podršku sredstava Europske komisije. Sadržaj ove publikacije isključiva je odgovornost organizatora projekta Criticize This! i ni na koji način se ne može smatrati da odražava gledišta Europske Unije.